‘ध्रुव एनजी’चे पहिले उड्डाण

स्वदेशी नागरी हेलिकॉप्टर निर्मितीत भारताचा ऐतिहासिक टप्पा

बंगळूर : देशाच्या स्वदेशी एरोस्पेस उत्पादनातील एक महत्त्वाचा टप्पा गाठत, आयात केलेल्या हलक्या दुहेरी-इंजिन हेलिकॉप्टरला पर्याय म्हणून विकसित करण्यात आलेल्या ‘ध्रुव एनजी’ या पुढील पिढीच्या बहुउद्देशीय नागरी हेलिकॉप्टरने मंगळवारी पहिले यशस्वी उड्डाण केले.
हिंदुस्तान एरोनॉटिक्स लिमिटेड (एचएएल) निर्मित या हेलिकॉप्टरला केंद्रीय नागरी विमान वाहतूक मंत्री राम मोहन नायडू यांनी हिरवा झेंडा दाखवला. यावेळी त्यांनी ‘ध्रुव एनजी’ला देशाच्या वाढत्या क्षमतेचे, आत्मविश्वासाचे आणि आत्मनिर्भर भारताच्या संकल्पनेचे प्रतीक असल्याचे म्हटले.
अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, नागरी विमान वाहतूक क्षेत्राच्या गरजा लक्षात घेऊन डिझाइन व निर्मिती करण्यात आलेल्या या हेलिकॉप्टरमध्ये प्रवाशांच्या सुरक्षिततेसह आरामावर विशेष भर देण्यात आला आहे. जागतिक दर्जाचे नागरी-प्रमाणित ग्लास कॉकपिट, अत्याधुनिक एव्हियोनिक्स सूट आणि उत्कृष्ट परिस्थितीविषयक जागरूकता ही त्याची प्रमुख वैशिष्ट्ये आहेत.
५.५ टन वजनाचे ‘ध्रुव एनजी’ हे हलके दुहेरी-इंजिन हेलिकॉप्टर असून, भारतातील विविध आणि आव्हानात्मक भौगोलिक परिस्थितींमध्ये कार्यक्षमतेने काम करण्यासाठी त्याची रचना करण्यात आली आहे. तसेच, जागतिक नागरी विमान वाहतूक बाजारातील कठोर निकष पूर्ण करण्यासाठी त्यात विशेष सुधारणा करण्यात आल्या आहेत.
पहिल्या उड्डाणानंतर उपस्थितांना संबोधित करताना नायडू म्हणाले, “भारतीय विमान वाहतूक इतिहासातील हा अत्यंत महत्त्वाचा क्षण आहे.” या यशासाठी त्यांनी एचएएलमधील डिझायनर, अभियंते, तंत्रज्ञ आणि सर्व कर्मचाऱ्यांचे अभिनंदन केले. एचएएल आता केवळ संरक्षण क्षेत्रापुरते मर्यादित न राहता, संरक्षण आणि नागरी विमान वाहतूक या दोन्ही क्षेत्रांत समतोलपणे प्रगती करत असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
मंत्र्यांनी यापूर्वी ‘एरो इंडिया’ प्रदर्शनात या हेलिकॉप्टरची पाहणी केल्याची आठवण करून देत, अपेक्षेपेक्षा लवकर पहिले उड्डाण यशस्वीरीत्या पार पडल्याबद्दल समाधान व्यक्त केले. उड्डाणापूर्वी त्यांनी वैमानिकांसोबत कॉकपिटमध्ये जाऊन हेलिकॉप्टरच्या प्रगत प्रणालींची प्रत्यक्ष माहिती घेतली. स्वदेशी ‘शक्ती’ इंजिनला नागरी विमान वाहतूक महासंचालनालयाकडून (डीजीसीए) टाइप प्रमाणपत्र मिळाल्यालाही त्यांनी महत्त्वाची कामगिरी म्हटले.
भारताच्या वेगाने वाढणाऱ्या विमान वाहतूक क्षेत्राचा उल्लेख करताना नायडू म्हणाले की, पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या दृष्टीकोनामुळे भारत आज जगातील तिसरी सर्वात मोठी देशांतर्गत विमान वाहतूक बाजारपेठ बनला आहे. मात्र, स्वदेशी उत्पादनाला अधिक बळकटी देणे हे मोठे आव्हान असल्याचे त्यांनी मान्य केले. ‘उडान’ योजनेअंतर्गत पुढील १० ते १५ वर्षांत देशात १,००० हून अधिक हेलिकॉप्टर कार्यरत होतील, असा अंदाजही त्यांनी व्यक्त केला.
एचएएल अधिकाऱ्यांच्या मते, ‘ध्रुव एनजी’मध्ये दोन स्वदेशी ‘शक्ती १एच१सी’ इंजिन असून, यामुळे अधिक शक्ती मिळते आणि देशांतर्गत देखभाल सुलभ होते. सुरक्षिततेसाठी अपघात-प्रतिरोधक आसने, सेल्फ-सीलिंग इंधन टाक्या आणि सिद्ध दुहेरी-इंजिन प्रणाली देण्यात आली आहे. गुळगुळीत प्रवासासाठी प्रगत कंपन नियंत्रण प्रणालीचा वापर करण्यात आला आहे.
या हेलिकॉप्टरचे कमाल टेक-ऑफ वजन ५,५०० किलो असून, कमाल वेग सुमारे २८५ किमी प्रतितास आहे. सुमारे ६३० किमीची रेंज, ३ तास ४० मिनिटांची उड्डाण क्षमता आणि ६,००० मीटरची सेवा मर्यादा ही त्याची प्रमुख कामगिरी वैशिष्ट्ये आहेत. अंतर्गत पेलोड सुमारे १,००० किलो इतका आहे.
७.३३ घनमीटर क्षमतेची लवचिक केबिन विविध नागरी भूमिकांसाठी उपयुक्त आहे. व्हीआयपी/व्हीव्हीआयपी वाहतुकीसाठी आलिशान सुविधांसह चार ते सहा प्रवाशांची मांडणी करता येते, तर कमाल १४ प्रवाशांची क्षमता आहे. एअर ऍम्ब्युलन्स भूमिकेत डॉक्टर व परिचारकासह चार स्ट्रेचरसाठीची व्यवस्था करता येते. सागरी कार्ये, कायदा अंमलबजावणी, शोध व बचाव कार्यासाठीही हे हेलिकॉप्टर उपयुक्त आहे.
एचएएलच्या मते, ‘ध्रुव सिव्हिल एनजी’ हे आयात केलेल्या हलक्या दुहेरी-इंजिन हेलिकॉप्टरला किफायतशीर आणि उच्च-कार्यक्षम स्वदेशी पर्याय ठरणार आहे.