डॉ. शिवाजी कागणीकर यांच्या ‘सर्वोदयाचा वाटसरू’ आत्मचरित्राचे प्रकाशन

 

मेधा पाटकर यांच्या हस्ते बेळगावात लोकार्पण; ग्रामस्वराज्य, जलसंधारण आणि सामाजिक न्यायाच्या कार्याचा गौरव

बेळगाव : ज्येष्ठ समाजसेवक डॉ. शिवाजी दादा कागणीकर यांच्या जीवनातील सामाजिक कार्य, संघर्ष आणि समाजजागृतीच्या प्रवासावर आधारित ‘सर्वोदयाचा वाटसरू’ या मराठी आत्मचरित्राचे रविवारी बेळगावात ज्येष्ठ सामाजिक कार्यकर्त्या मेधा पाटकर यांच्या हस्ते प्रकाशन करण्यात आले.

कॅम्प येथील स्कूल ऑफ कल्चरच्या गोगटे रंगमंदिरात आयोजित कार्यक्रमात हा सोहळा पार पडला. डॉ. कागणीकर यांनी स्वतः मराठीत लिहिलेल्या या आत्मचरित्राचे कन्नड भाषांतर शारदा गोपाळ यांनी केले आहे. विनोबा भावे प्रतिष्ठान, रायगडचे विजय दिवाण यांच्यासह निला आपटे यांनी डॉ. कागणीकर यांच्या जीवनकार्याचे दस्तऐवजीकरण करण्यासाठी सुमारे दोन ते तीन महिने परिश्रम घेतले.

मेधा पाटकर यांनी डॉ. कागणीकर यांच्या ग्रामीण भागातील कार्याचा गौरव करताना त्यांच्या कार्यात ग्रामस्वराज्य, सर्वोदय आणि सामाजिक न्यायाची मूल्ये प्रतिबिंबित होत असल्याचे सांगितले. लोकशिक्षण, जलसंधारण, तलाव विकास, सुमारे ३० हजार बायोगॅस युनिटची अंमलबजावणी तसेच अडीच लाखांहून अधिक वृक्षलागवड यांसारख्या उपक्रमांचा त्यांनी उल्लेख केला.

मोठ्या धरण प्रकल्पांच्या तुलनेत जलसंधारण, तलावांचे पुनरुज्जीवन आणि विकेंद्रित विकासाच्या पर्यायांकडे अधिक लक्ष देण्याची गरज असल्याचे पाटकर यांनी नमूद केले. पश्चिम घाटातील पर्यावरणीय हानी आणि वायनाडमधील दुर्घटनेचा संदर्भ देत त्यांनी पर्यावरणपूरक विकासाचे महत्त्व अधोरेखित केले. बेळगाव प्रस्तावित रिंगरोडसाठी मोठ्या प्रमाणावर जमीन संपादनाच्या मुद्द्यावरही त्यांनी लोकांच्या गरजा आणि विकास यातील समतोलाबाबत प्रश्न उपस्थित केला.

डॉ. कागणीकर यांनी आपण जाणीवपूर्वक स्वतःबद्दल लिहिले नसल्याचे सांगितले. मात्र, आयुष्यभर गावोगावी जाऊन लोकशिक्षण आणि समाजकार्य करताना घेतलेल्या रात्रीच्या शिबिरांमधून आपला प्रवास घडत गेला, असे त्यांनी नमूद केले.

कार्यक्रमात गांधीजी, पंडित नेहरू, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, सावित्रीबाई व ज्योतिराव फुले, बाबा आमटे, सलीम अली, सुंदरलाल बहुगुणा, सालुमारदा तिम्मक्का, मदर तेरेसा, ग्रेटा थनबर्ग, मलाला युसुफझाई आदी समाजप्रेरणादायी व्यक्तिमत्त्वांच्या वेशभूषेत सहभागी झालेल्या मुलांनी विशेष आकर्षण निर्माण केले.

गुरुवर्य वि. गो. साठे मराठी प्रबोधिनीचे सचिव सुभाष ओऊळकर यांनी स्वागत केले, तर निला आपटे यांनी मान्यवरांचा परिचय करून दिला. गुरुवर्य वि. गो. साठे मराठी प्रबोधिनीचे अध्यक्ष जयंत नार्वेकर, विक्रम पाटील, मालोजीराव अष्टेकर, इंद्रजित मोरे यांच्यासह विविध क्षेत्रातील मान्यवर उपस्थित होते.

डॉ. कागणीकर यांना राज्योत्सव पुरस्कार, देवराज अर्स पुरस्कार तसेच दोन विद्यापीठांकडून मानद डॉक्टरेट प्रदान करण्यात आली आहे. ‘सर्वोदयाचा वाटसरू’ या पुस्तकाचे अधिकृत प्रकाशन १८ ऑक्टोबर रोजी सेवाग्राम पब्लिकेशन्सतर्फे करण्यात येणार आहे.