पहिले वेतन आणि सामाजिक भान: क्रीडा प्रशिक्षक प्रा. कपिल गुरव यांचा प्रेरणादायी आदर्श उपक्रम!

खानापूर : आयुष्यात प्रत्येकासाठीच पहिली कमाई किंवा पहिला पगार हा अतीव आनंदाचा व अभिमानाचा क्षण असतो. या पहिल्या पगाराचा उपयोग बऱ्याचदा स्वतःच्या हौसमौजेसाठी किंवा कुटुंबाच्या गरजा भागवण्यासाठी केला जातो. परंतु, या सर्वसाधारण प्रवाहाच्या पलीकडे जाऊन खानापूर येथील मराठा मंडळ कला आणि वाणिज्य डिग्री महाविद्यालय खानापूरचे प्राध्यापक श्री. कपिल गुरव यांनी एक नवा आणि अत्यंत उच्च दर्जाचा आदर्श नुकताच प्रस्थापित केला आहे. संघर्ष आणि अथक प्रतीक्षेनंतर त्यांना शासकीय नियम व प्रक्रियांतून डिग्री कॉलेजचा पगार अलीकडेच सुरू झाला. अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीत त्यांनी शैक्षणिक कार्य सुरू ठेवले. अखेर पहिला पगार हातात येताच स्वतःचा आनंद साजरा करण्याऐवजी त्यांनी तो समाजहितासाठी आणि विशेषतः तरुणींच्या आरोग्यासाठी समर्पित करण्याचा निर्णय घेतला. आपल्या पहिल्या पगारातून त्यांनी ताराराणी महाविद्यालयात विद्यार्थिनींसाठी अत्यंत उपयुक्त अशी डिस्पोजेबल नॅपकिन मशीन (Incinerator/Disposal Machine) सढळ हस्ते भेट दिली. या अभिनव व संवेदनशील उपक्रमाबद्दल प्राचार्य श्री. अरविंद पाटील यांनी प्रा. कपिल गुरव यांच्या सामाजिक जाणिवांचे व उदात्त विचारांचे तोंडभरून केले
मानवी जीवनात आरोग्याला आणि स्वच्छतेला सर्वोच्च स्थान आहे. निरोगी शरीर हेच सर्व धर्म व कर्तव्यांचे मूळ आहे. आजच्या बदलत्या जीवनशैलीत वैयक्तिक स्वच्छतेकडे दुर्लक्ष केल्यामुळे अनेक प्रकारच्या गंभीर आजारांना आमंत्रण मिळते. विशेषतः शैक्षणिक संस्थांमध्ये जिथे हजारो विद्यार्थी एकत्र शिक्षण घेतात, तिथे स्वच्छता ही केवळ सवय नसून ती सामूहिक आरोग्याची पायाभरणी असते. हात धुणे, पिण्याच्या पाण्याची शुद्धता, वर्गखोल्यांची स्वच्छता आणि परिसराची निगा राखणे या गोष्टी मानसिक एकाग्रता आणि शारीरिक तंदुरुस्तीसाठी अत्यंत महत्त्वाच्या ठरतात. आरोग्याविषयीची हीच जागरुकता तरुण पिढीच्या मनात रुजवण्याचे महत्त्वाचे कार्य अशा उपक्रमातून साध्य होते.
महिलांच्या जीवनातील एक अत्यंत नैसर्गिक, जैविक आणि सृजनशील प्रक्रिया म्हणजे मासिक पाळी होय. परंतु, दुर्दैवाने आजही समाजात या विषयावर सक्तीचे मौन बाळगले जाते. या नैसर्गिक प्रक्रियेदरम्यान बाळगायच्या स्वच्छतेबद्दल पुरेशी जनजागृती नसल्यामुळे अनेक विद्यार्थिनींना विविध संसर्गजन्य आजार, जंतुसंसर्ग (Infections) आणि मानसिक ताणाला सामोरे जावे लागते. मासिक पाळीच्या दिवसांमध्ये सॅनिटरी पॅडचा योग्य वापर आणि विल्हेवाट लावणे आरोग्याच्या दृष्टीने अत्यंत संवेदनशील बाब आहे. योग्य विल्हेवाट न लावल्यामुळे अनेकदा ते उघड्यावर फेकावे लागतात, ज्यामुळे पर्यावरणाला हानी पोहोचते आणि रोगांचा प्रादुर्भाव वाढतो. या समस्येवर मात करण्यासाठी शाळा व महाविद्यालयीन स्तरावर योग्य सुविधा आणि समुपदेशन असणे गरजेचे आहे, जेणेकरून विद्यार्थिनी कोणतीही लाज किंवा संकोच न बाळगता आपले आरोग्य उत्तम राखू शकतात
महाविद्यालयीन किंवा सार्वजनिक ठिकाणच्या वाशरूमची स्वच्छता ही त्या संस्थेच्या संस्कृतीचा आरसा असते. अस्वच्छ वाशरूम हे केवळ दुर्गंधीचे स्त्रोत नसतात, तर ते जिवाणू आणि विषाणूंचे माहेरघर बनून आरोग्यासाठी धोकादायक ठरतात. योग्य पाण्याचा निचरा, व्हेंटिलेशन आणि दैनंदिन निर्जंतुकीकरण यांचा अभाव असल्यास विद्यार्थिनींच्या आरोग्यावर विपरीत परिणाम होतो. याशिवाय, वापरलेले सॅनिटरी पॅड्स वॉशरुममध्ये किंवा उघड्यावर टाकल्यामुळे ड्रेनेज लाईन तुंबणे आणि पर्यावरणात प्लास्टिकचा कचरा साचणे अशा गंभीर पर्यावरणीय समस्या निर्माण होतात. प्रा. कपिल गुरव यांनी दिलेली डिस्पोजेबल मशीन याच समस्येवर अत्यंत प्रभावी वैज्ञानिक उपाय ठरते. या मशीनच्या सहाय्याने वापरलेले पॅड्स सुरक्षितपणे आणि पर्यावरणपूरक पद्धतीने नष्ट केले जातात, ज्यामुळे दुर्गंधी पसरत नाही आणि परिसराचे आरोग्यही अबाधित राहते.
प्रा. कपिल गुरव यांचा हा प्रवास केवळ एका मशीनच्या देणगीपुरता मर्यादित नाही, तर तो एका जिद्दी शिक्षकाच्या निस्सीम त्याग आणि समूहाबद्दलच्या अतूट प्रेमाची गाथा आहे. सलग अनेक महिने आणि वर्षे सरकारचा एकही रुपयाचा मोबदला न मिळता मराठा मंडळ शिक्षण संस्थेने दिलेल्या मानधनातून शिक्षणदानाचे व्रत त्यांनी अंगाखांद्यावर पेलले. आर्थिक टंचाईचे अनेक डोंगर पार करत जेव्हा अखेर त्यांना डिग्री कॉलेजचा पगार सुरू झाला, तेव्हा त्या पहिल्या पैशांचा विनियोग त्यांनी स्वतःसाठी न करता विद्यार्थिनींच्या आरोग्य रक्षणासाठी केला. हा त्याग खऱ्या अर्थाने कौतुकास्पद आहे.
या महत्त्वपूर्ण सोहळ्यात महाविद्यालयाचे प्राचार्य श्री. अरविंद पाटील यांनी प्रा. कपिल गुरव यांच्या या कृतीशील विचारांची मुक्तकंठाने प्रशंसा केली. ते म्हणाले की, “शिक्षक हा केवळ पुस्तकी ज्ञान देणारा नसून तो समाजाचा खरा शिल्पकार असतो. प्रा. गुरव यांनी आपल्या पहिल्याच पगारातून जी सामाजिक बांधिलकी दाखवली आहे, ती आमच्या महाविद्यालयासाठी आणि संपूर्ण समाजासाठी अत्यंत अभिमानास्पद आहे.” प्राचार्य पाटील यांच्या या गौरवोद्गाराने प्रा. गुरव यांच्या या सत्कृत्याला अधिक उंची प्राप्त करून दिली. हा उपक्रम केवळ खानापूर तालुक्यापुरता मर्यादित न राहता संपूर्ण राज्यातील शिक्षण क्षेत्रासाठी एक दीपस्तंभ ठरला आहे, जो इतर सुशिक्षित तरुणांना आणि प्राध्यापकांना समाजाचे आपणही काहीतरी देणं लागतो ही भावना शिकवून जाईल यात शंका नाही. या प्रसंगी प्राध्यापक व कर्मचारी वर्ग व विद्यार्थिंनी उपस्थित होत्या.