श्रावणमास आला… भक्तीची पालखी घेऊन!

 

हिरवाईच्या साजात नटलेला निसर्ग, मंदिरांत घुमणारा हर हर महादेवचा जयघोष अन् घराघरांत व्रत-वैकल्यांची मंगलमय लगबग

“श्रावणमासी हर्ष मानसी, हिरवळ दाटे चोहिकडे;
क्षणात येते सरसर अन् फिरुनी क्षणात ऊन पडे…”

बेळगाव : पावसाच्या रिमझिम सरींनी धरतीला चिंब भिजवित, हिरवाईची शाल पांघरून निसर्गाला नवसंजीवनी देणारा आणि मनामनांत भक्तीची ज्योत प्रज्वलित करणारा पवित्र श्रावणमास आज, दि. १३ ऑगस्टपासून सुरू होत आहे.

श्रावण म्हणजे केवळ कॅलेंडरमधील एक महिना नव्हे… तो भारतीय संस्कृतीच्या श्रद्धेचा, भक्तीचा आणि संस्कारांचा सुंदर उत्सव आहे. बाहेर निसर्ग हिरवा होत असताना आत मनही भक्तीने ओलेचिंब व्हावे, अहंकार दूर जाऊन अंतर्मनाला शांततेचा स्पर्श व्हावा आणि देवाच्या चरणी मन रमावे, अशी जणू निसर्गदेवतेचीच हाक श्रावण घेऊन येतो.

चातुर्मासातील अत्यंत पवित्र मानल्या जाणाऱ्या या महिन्याच्या आगमनाने घराघरांत पूजा-अर्चा, व्रत-वैकल्ये, नामस्मरण आणि धार्मिक विधींची लगबग सुरू होते. पावसाच्या सरींनी धुतलेली मंदिरे, फुलांचा सुगंध, धूप-दीपाचा दरवळ आणि ‘हर हर महादेव’च्या जयघोषाने वातावरण अधिकच अध्यात्ममय होते.

श्रावण म्हणजे अंतर्मनाशी संवाद साधण्याचा काळ

श्रावणात निसर्ग जसा शांत, प्रसन्न आणि हिरवागार होतो, तसेच मनही निर्मळ करण्याची परंपरा आहे. या काळात उपवास, संयम, सात्त्विक आहार, देवपूजा, जप-नामस्मरण आणि चिंतन-मनन यांना विशेष महत्त्व दिले जाते.

धावपळीच्या आयुष्यात काही क्षण स्वतःसाठी, आपल्या कुटुंबासाठी आणि ईश्वरासाठी देण्याची प्रेरणा श्रावण देतो. म्हणूनच श्रावण हा शरीराच्या शुद्धीपेक्षा मनाच्या शुद्धीचा आणि आत्मिक समाधानाचा उत्सव मानला जातो.

चार सोमवार… शिवभक्तीचा जागर

श्रावणातील सोमवारांना विशेष महत्त्व आहे. भगवान शिवाच्या आराधनेसाठी भाविक पहाटेपासून मंदिरांकडे धाव घेतात. बेलपत्र, दूध, जल आणि फुलांनी शिवलिंगाचा अभिषेक करताना प्रत्येकाच्या ओठांवर एकच प्रार्थना असते—‘भोलेनाथा, आमच्या कुटुंबावर तुझी कृपाछाया सदैव राहू दे!’

यंदा श्रावणातील चार सोमवार १७ ऑगस्ट, २४ ऑगस्ट, ३१ ऑगस्ट आणि ७ सप्टेंबर रोजी येणार आहेत. या दिवशी शिवमंदिरांमध्ये अभिषेक, पूजा, भजन आणि विविध धार्मिक कार्यक्रमांची रेलचेल राहणार आहे.

नागपंचमीपासून सणांची मंगलमय सुरुवात

१६ ऑगस्टला नागपंचमीने श्रावणातील सण-उत्सवांना प्रारंभ होणार आहे. त्यानंतर २८ ऑगस्टला रक्षाबंधन, तर ४ सप्टेंबरला श्रीकृष्ण जन्माष्टमी साजरी केली जाणार आहे.

भाऊ-बहिणीच्या प्रेमाची वीण घट्ट करणारे रक्षाबंधन असो किंवा श्रीकृष्णाच्या जन्माचा आनंदोत्सव असो—श्रावण प्रत्येक सणाला श्रद्धा, प्रेम आणि आपलेपणाची नवी किनार देतो.

श्रावणी शुक्रवार… लक्ष्मीमातेच्या चरणी भक्तिभाव

महिलांसाठी श्रावणी शुक्रवारांचे विशेष महत्त्व आहे. महालक्ष्मीची पूजा, व्रत आणि उपासना करताना घरातील सुख-समृद्धी, आरोग्य आणि कुटुंबाच्या मंगलमय भविष्यासाठी प्रार्थना केली जाते.

यंदा १४ ऑगस्टला पहिला, २१ ऑगस्टला दुसरा, २८ ऑगस्टला तिसरा म्हणजेच वरदलक्ष्मी व्रताचा शुक्रवार, तर ४ सप्टेंबरला चौथा श्रावणी शुक्रवार येणार आहे. याच दिवशी श्रीकृष्ण जन्माष्टमी असल्याने धार्मिक उत्साहाला आणखी उधाण येणार आहे.

देवाच्या चरणी ठेवलेली छोटीशी प्रार्थना…

श्रावण आपल्याला एक सुंदर शिकवण देतो—निसर्ग बदलतो, ऋतू बदलतात, परिस्थिती बदलते; पण श्रद्धेचा दीप मनात तेवत ठेवला तर जीवनातील अंधारही उजळून निघतो.

म्हणून या श्रावणात देवाकडे केवळ सुख-संपत्ती मागण्याऐवजी मनाला शांतता, विचारांना सात्त्विकता, कुटुंबात प्रेम आणि इतरांच्या दुःखात सहभागी होण्याची संवेदना मागूया.

पावसाच्या प्रत्येक सरीसोबत मनातील नकारात्मकता वाहून जाऊ दे…
मंदिरातील प्रत्येक घंटानादासोबत मनातील चिंता दूर होऊ दे…
आणि ‘हर हर महादेव’च्या प्रत्येक जयघोषासोबत आयुष्य भक्ती, समाधान आणि आनंदाने भरून जाऊ दे!

दि. १३ ऑगस्टपासून सुरू झालेला श्रावणमास १० सप्टेंबरपर्यंत राहणार असून, ११ सप्टेंबरला अमावस्येने त्याची सांगता होईल. त्यानंतर गणेशोत्सवासह सणांची पुढील मंगलमय पर्वणी सुरू होईल.

श्रावण आला आहे… निसर्गाला हिरवेपण देण्यासाठी आणि माणसाच्या मनाला भक्तीचे, समाधानाचे आणि प्रेमाचे रंग देण्यासाठी!