
काही माणसं आपल्या आयुष्यात केवळ स्वतःसाठी जगत नाहीत, तर आपल्या कर्तृत्वाने, विचारांनी आणि आचरणाने अनेकांच्या आयुष्याला दिशा देतात. त्यांचं अस्तित्व हे केवळ एका कुटुंबापुरतं मर्यादित नसतं, तर संपूर्ण समाजासाठी प्रेरणेचा स्रोत असतं. अशाच एका कणखर, निर्भीड, देशप्रेमी आणि समाजाभिमुख व्यक्तिमत्त्वाचा प्रवास ११ नोव्हेंबर २०२६ रोजी काळाच्या पडद्याआड गेला. ते व्यक्तिमत्त्व म्हणजे स्वर्गीय श्री. विजय केरबा पाटील.
२७ ऑक्टोबर २०२६ रोजी निपाणी येथे झालेल्या दुर्दैवी दुचाकी अपघातात ते गंभीर जखमी झाले. मेंदूला झालेल्या गंभीर दुखापतीमुळे त्यांना उपचारासाठी पुण्यातील कमांडो हॉस्पिटलमध्ये दाखल करण्यात आले. डॉक्टरांचे अथक प्रयत्न आणि कुटुंबीयांच्या आशा-प्रार्थना यांनाही नियतीसमोर हार मानावी लागली. अखेर ११ नोव्हेंबर रोजी उपचारादरम्यान त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. एका ध्येयवादी जीवनप्रवासाचा असा अनपेक्षित अंत सर्वांसाठीच चटका लावणारा ठरला.
देशसेवेचा अभिमान आणि मातृभूमीशी निष्ठा
विजय पाटील यांचा जीवनप्रवास हा देशसेवेच्या संस्कारांनी घडलेला होता. भारतीय सैन्यदलाच्या आर्मी मेडिकल कॉर्प्समध्ये (AMC) त्यांनी आपली सेवा बजावली. जम्मू-काश्मीर आणि बागडोगरा यांसारख्या संवेदनशील भागांतील विविध महत्त्वपूर्ण लष्करी मोहिमांमध्ये त्यांनी कर्तव्य बजावले. प्रतिकूल परिस्थितीतही सैनिकांच्या आरोग्यसेवेची जबाबदारी पार पाडताना त्यांनी कर्तव्य, शिस्त आणि समर्पण यांचा आदर्श जपला. पुणे येथील AMC बेसमधून ते सेवानिवृत्त झाले.
त्यांच्यासाठी देशप्रेम ही केवळ बोलण्याची गोष्ट नव्हती, तर ती जगण्याची पद्धत होती. वैयक्तिक सुखापेक्षा मातृभूमीचे हित आणि कर्तव्य यांना त्यांनी नेहमीच प्राधान्य दिले. त्यांच्यातील सैनिक सेवानिवृत्त झाला होता; मात्र देशसेवेची भावना त्यांच्या मनातून कधीच निवृत्त झाली नव्हती.
गणवेशातून मातीच्या सेवेकडे… शेतीचा ध्यास!
सेवानिवृत्तीनंतरही त्यांनी स्वस्थ बसणे पसंत केले नाही. पुणे-बंगळुरू महामार्गावर पुंज- लॉयड च्या माध्यमातून आपत्कालीन वैद्यकीय पथकात कार्यरत राहून त्यांनी अपघातग्रस्त आणि गरजू प्रवाशांना मदत केली. महामार्गावर गस्त घालताना अनेकांसाठी ते संकटसमयी धावून जाणारे मदतीचे हात ठरले.
मात्र, त्यांच्या मनाची खरी ओढ होती ती आपल्या गावच्या मातीशी आणि शेतीशी. शेती हा त्यांच्यासाठी केवळ उदरनिर्वाहाचा व्यवसाय नव्हता, तर तो जीवनाचा ध्यास होता. म्हणूनच त्यांनी नोकरीचा राजीनामा देऊन पूर्णवेळ शेती करण्याचा निर्णय घेतला.
पारंपरिक शेतीच्या चौकटीत अडकून न राहता आधुनिक तंत्रज्ञान, प्रगत शेतीपद्धती आणि मिश्र शेतीचा अवलंब करून अधिक उत्पादन, अधिक मूल्यवर्धन आणि आर्थिक समृद्धी कशी साधता येईल, यावर त्यांचा भर होता. स्वतः प्रयोगशील शेती करतानाच त्यांनी गावातील इतर शेतकऱ्यांनाही आधुनिक आणि मिश्र शेतीकडे वळण्यासाठी प्रोत्साहित केले. शेतकऱ्यांनी काळानुसार बदलले पाहिजे, नव्या संधी स्वीकारल्या पाहिजेत आणि आपल्या जमिनीची क्षमता ओळखली पाहिजे, हा त्यांचा आग्रह होता.
त्यांच्या दृष्टीने शेती म्हणजे केवळ पीक घेणे नव्हते, तर शेतकऱ्याला स्वावलंबी आणि आर्थिकदृष्ट्या सक्षम बनवण्याचे माध्यम होते. त्यांच्या या विचारांचा आणि प्रयत्नांचा ठसा गावच्या कृषीविचारांवर कायम राहील.
स्पष्टवक्तेपणा, निर्भीडपणा आणि विचारांची श्रीमंती
विजय पाटील यांचे व्यक्तिमत्त्व अनेक पैलूंनी समृद्ध होते. ते केवळ माजी सैनिक किंवा प्रयोगशील शेतकरी नव्हते, तर एक प्रेरणादायी विचारवंत, तत्त्वचिंतक आणि मार्गदर्शक होते. आयुष्यातील अनुभवांतून त्यांनी अनेक गोष्टी शिकल्या आणि त्या आपल्या बोलण्यातून, वागण्यातून इतरांपर्यंत पोहोचवल्या.
ते अत्यंत स्पष्टवक्ते, निर्भीड आणि स्वाभिमानी स्वभावाचे होते. चुकीच्या गोष्टींशी तडजोड करणे त्यांना कधीच मान्य नव्हते. मनात एक आणि ओठांवर दुसरे असे त्यांच्या स्वभावात नव्हते. जे योग्य वाटेल ते ठामपणे मांडण्याचे धैर्य त्यांच्यात होते. त्यांचा हा निर्भीड आणि स्पष्टवक्तेपणाचा स्वभाव अनेकांसाठी प्रेरणादायी, तर काहींसाठी विचार करायला लावणारा होता.
त्यांच्या विचारांत देशप्रेम, समाजभान, कष्टाची प्रतिष्ठा आणि स्वावलंबन यांचा सुंदर संगम होता.
व्यक्ती गेली, पण विचारांचा वारसा कायम राहील!
आज त्यांच्या जाण्याने एका कुटुंबाने आपला आधार गमावला आहे; मात्र ही हानी केवळ कौटुंबिक नाही. त्यांच्या सहवासातून प्रेरणा घेतलेल्या मित्रपरिवारासाठी, गावकऱ्यांसाठी, शेतकरी बांधवांसाठी आणि समाजासाठीही ही मोठी पोकळी आहे.
एक सैनिक म्हणून देशाची सेवा, एक वैद्यकीय आपत्कालीन सेवक म्हणून गरजूंना मदत, एक शेतकरी म्हणून मातीशी नाते आणि एक सामाजिक विचारवंत म्हणून समाजाला दिशा देण्याचे काम त्यांनी आपल्या परीने केले. त्यांच्या आयुष्यातील प्रत्येक टप्पा हा कर्तव्य, धैर्य, स्वाभिमान आणि सामाजिक बांधिलकीचा परिचय देणारा होता.
माणूस निघून जातो, पण त्याने दिलेले संस्कार, शिकवलेले विचार आणि समाजासाठी केलेले कार्य कधीच संपत नाही. त्यांनी आम्हाला दिलेली मूल्ये, देशप्रेमाची भावना, कष्ट करण्याची वृत्ती, निर्भीडपणे जगण्याची शिकवण आणि समाजाप्रती असलेली बांधिलकी आम्ही सदैव जपण्याचा प्रयत्न करू.
त्यांनी सुरू केलेल्या सामाजिक कार्याचा वारसा पुढे नेणे, त्यांच्या विचारांना कृतीत उतरवणे आणि त्यांनी दाखवलेल्या मार्गावर चालणे, हीच त्यांना आमच्याकडून खरी श्रद्धांजली असेल. त्यांचे जाणे ही एक व्यक्ती गमावण्याची घटना नाही, तर एका विचारशील, कर्तव्यनिष्ठ आणि समाजासाठी धडपडणाऱ्या पर्वाचा अंत आहे.
पण त्यांच्या विचारांचा अंत होणार नाही. त्यांच्या आठवणी आमच्या मनात, त्यांचे संस्कार आमच्या आचरणात आणि त्यांचे विचार समाजाच्या कार्यात सदैव जिवंत राहतील.
सलाम त्या सैनिकाला…
सलाम त्या मातीच्या पुत्राला…
सलाम त्या निर्भीड आणि स्वाभिमानी व्यक्तिमत्त्वाला…!
Belgaum Varta Belgaum Varta